HỎI:
Em có một đưa bạn gái cùng tuổi, chơi thân với nhau từ lúc nhỏ. Chúng em thường chia sẻ cả kiến thức và cuộc sống vật chất cho nhau. Thế nhưng, kể từ khi nhỏ bạn của em đi học và làm ăn ở xa, thỉnh thoảng nó mới về quê thăm gia đình và thăm em thì dường như em thấy bạn em đã thay đổi nhiều. Theo suy nghĩ của em, nó đã trở lên không thật thà, có nhiều bạn mới và ưa chuộng cuộc sống vật chất xa hoa. Em rất đau khổ về chuyện này và đã cố tìm mọi cách để làm cho bạn em trở lại như ngày xưa nhưng em đã thất bại. Phải chăng câu nói “Giàu đổi bạn…” đã đúng? Rất mong chỉ cho em một cách nào đó để em bớt đau khổ và chuyển hóa được bạn.
ĐÁP:
Chúng tôi thực sự thông cảm với nỗi khổ đau mà hiện bạn đang gặp phải. Chuyện đổi thay, thăng trầm và vinh nhục là lẽ thường tình trong đời sống đời người. Quan hệ bạn bè lắm khi cũng gặp phải những cung bậc tương tự.
Tuy nhiên, điều cần yếu nhất và liên quan thiết thân đến sự tồn tại của mối quan hệ bạn bè, đó là khả năng thấu hiểu và chia sẻ cho nhau. Lẽ dĩ nhiên, để thấu hiểu tường tận về một con người là điều không đơn giản. Đôi khi, ta tưởng chừng như hiểu hết tâm can của một ai đó nhưng thực tế, ta chỉ hiểu đôi chút vẻ bề ngoài của con người ấy mà thôi. Bởi lẽ, con người với một cấu trúc tâm sinh lý rất phức tạp và càng phức tạp hơn khi xét đến cấu trúc vận hành, sự biến đổi của đời sống tâm lý qua chiều dài của thời gian và bối cảnh của không gian. Cho nên, như chúng tôi đã nói, yếu tố quan trọng nhất trong mối quan hệ bạn bè là vấn đề hiểu rõ về chính người bạn của mình. Hiện trạng mà bạn đang gặp phải, theo chúng tôi, chính là bắt nguồn từ sự chưa hiểu rõ lẫn nhau. Ngay đây, có thể bạn chưa đồng ý với chúng tôi về quan điểm này vì bạn cho rằng bạn đã chơi thân với người bạn kia từ thuở nhỏ và hiểu rõ tường tận về nhau và thậm chí còn chia sẻ cho nhau. Thế nhưng, vấn đề phát khởi ngay từ ý niệm “tự tin” đó. Bạn hãy bình tâm ngẫm lại mà xem, lúc còn bé, sự liên kết các cá thể với nhau để hình thành nên bạn bè là do những yếu tố nào? Phải chăng là sự tương đồng về một sở thích trẻ con nào đó? Phải chăng do hoàn cảnh sống giữa hai người giống nhau? Phải chăng là do những sự đồng cảm trong điều kiện học hành, thú vui giải trí để cuối cùng hình thành nên mối quan hệ bạn bè cực kỳ đẹp đẽ xuyên suốt cả thời thơ ấu? và như vậy, với khả năng phán đoán non nớt của một tư duy chưa chín chắn, bạn có dám xác quyết với chúng tôi rằng, lúc đó đã hiểu tường tận về bạn của mình chưa?
Bạn nên biết rằng, để hiểu rõ về một ai, đó là điều cực kỳ phức tạp, không chỉ đơn phương trong quan hệ bạn bè mà còn phải được kiểm chứng trong nhiều mối quan hệ khác, trong những không gian và hoàn cảnh cụ thể nhất định. Theo thư bạn đã nêu, có lẽ bạn chưa hiểu nhiều lắm về những gì đang diễn ra trong tâm tư, trong hành động của người bạn thân thiết của mình.
Cho nên, vấn đề bức thiết nhất hiện nay theo chúng tôi, bạn phải nỗ lực bằng mọi cách để hiểu về người bạn của mình. Muốn hiểu rõ bạn mình, bạn phải thử đặt mình trong bối cảnh bạn ấy để xem sao. Từ đây, có lẽ bạn sẽ từng bước hiểu rõ về bạn của mình hơn, có thể bạn sẽ nhận ra nhiều áp lực đang đè nặng lên vai bạn ấy. Đơn cử như áp lực về học hành, áp lực của công việc, những thử thách khắc nghiệt của cuộc sống v.v… đã làm cho người bạn của bạn có vẻ như thiếu nhiệt cảm, trở nên khô cứng, trơ lỳ trong khi trở về thăm viếng những người bạn cũ. Một khi hiểu rõ những gì mà bạn của bạn đang gánh chịu, bạn sẽ trở nên thương yêu bạn của mình hơn và khi điều kiện có thể, thái độ cảm thông và chia sẻ là một liều thuốc nhiệm màu để cữu vãn tình bè bạn.
Một điều nữa, bạn cho rằng bạn của bạn có nhiều thay đổi với hàm nghĩa không tích cực cho lắm về sự thay đổi này. Theo chúng tôi, bạn khoan vội đi đến quy kết như thế. Vì lẽ, thay đổi ư? Đó là một nguyên lý nhiệm màu của cuộc sống. Ngay cả chính bạn ngay bây giờ và tại đây, bạn cũng đang thay đổi trong từng phút giây. Thay đổi từ những suy nghĩ giản đơn thành những cảm nhận chín chắn, thay đổi từ cách quan niệm mộc mạc thành những lý tưởng sống hết mực cao cả, thánh thiện, thiêng liêng, thay đổi trong cung cách ứng xử, thay đổi những cảm thụ trên tất cả các giác quan của mình. Cả bạn và tất cả mọi người, ai ai cũng phải thay đổi. Thế thì vấn đề chính là ở đâu? Phải chăng bạn muốn nói rằng bạn ấy đã thay đổi tấm lòng? Nếu quả thật như vậy thì vấn đề đã thực sự nan giải, tức là bạn có nguy cơ phải chia tay một người bạn thân thiết nhất của mình.
Tuy nhiên, theo thư bạn trình bày, bạn rất muốn người bạn cũ trở về với bạn và do đó bạn đã có nhiều cố gắng nhằm chuyển hóa tình trạng trên. Điều này chứng tỏ rằng bạn quả là một người bạn tốt và quả cảm. Chúng tôi tin chắc rằng những nỗ lực của bạn tất sẽ gặt hái nhiều kết quả khả quan. Để tăng thêm khả năng tự tin trong việc làm hiện tại của chính bạn, chúng tôi lưu ý bạn rằng, tâm tư, suy nghĩ, tính nết của một người không phải là một cái gì đó hoàn toàn trơ lỳ và cứng nhắc mà có thể được hoán chuyển với những tác động tương ứng. Nếu như bạn ấy thay đổi theo kiểu bạn gọi là “giàu đổi bạn” vì điều kiện sống xa hoa nơi thành thị, thì bạn cần phải chỉ rõ cho bạn ấy đời sống vật chất là phù vân, chỉ là phương tiện đáp ứng những nhu cầu tồn tại của mỗi người, của xã hội. Giá trị vật chất chỉ có ý nghĩa nếu như được gắn kết với một tâm hồn rộng mở, bao dung, sống vị tha vì bao nhiêu kẻ khốn khó. Có thể rằng, người bạn của bạn đã quen sống một nếp sống hưởng thụ, thế thì bạn thử hỏi, kết cuộc của đời sống hưởng thụ là gì? Phải chăng là hụt hẫng, cô liêu, hoang tàn và đổ nát? Phải chăng là một sự mệt mỏi rã rời nơi thân xác cộng với một sự trống vắng, hoang liêu ở đời sống tinh thần? Cần phải vạch rõ cho bạn của bạn thấy rõ ràng hạnh phúc thật sự cho một đời người đó là sự tương thích giữa đời sống vật chất và điều kiện tinh thần. Cả hai yếu tố này đều quan trọng như nhau và nếu như nghiêng nặng về một bên nào thì tất yếu sẽ gánh lấy những nỗi khổ đau ngoài mong đợi.
Vấn đề bạn cho rằng người bạn của bạn không thật thà. Ý niệm này, thiết nghĩ cần phải khảo xét dưới nhiều giác độ khác nhau. Nếu như người bạn của bạn đã ngang nhiên lừa dối bạn và sự lừa dối đó dẫn đến những hệ quả khổ đau cho bạn ấy hay cho chính bạn thì thực chất lời nói ấy chính là lời nói dối. Thế nhưng trong cuộc sống, có khi vì yêu cầu tế nhị hoặc giả là có nhiều vấn đề mà vì lý do này hoặc lý do khác mà người ta chưa tiện nói ra; và có thể người ta sẽ nói trong một thời điểm thích hợp thì những lời nói ấy chưa hẳn là lời nói dối. Một bậc làm cha mẹ, lắm lúc có nhiều điều chưa tiện trình bày với con cái nên đã nói thác sang một chuyện khác thì người cha, người mẹ ấy chưa hẳn đã lừa dối với con cái của chính mình. Bạn cần nên cân nhắc kỹ về điều này.
Chúng tôi thiết nghĩ rằng, với những lời khuyên bảo đầy chân tình và cộng với thái độ trân trọng tình bạn của bạn, thì người bạn kia tất sẽ hiểu ra và bạn sẽ bảo vệ được tình bạn son sắt của mình.
Nguồn: Huyền Ngu - Quảng Tánh, Phật pháp bách vấn, Nxb. Tôn giáo, 2006, tr. 83-87.