Sáng ngày 22/03/2026 (nhằm ngày 04/02 năm Bính Ngọ), tại Tổ đình Linh Quang – chùa Bà Đá (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), trong không khí trang nghiêm và thanh tịnh, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm – Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Hoằng pháp Trung ương GHPGVN, Trưởng Ban Trị sự GHPGVN TP. Hà Nội đã quang lâm, ban thời pháp đầu tiên nhân dịp Lễ khai pháp giảng đường.
Thay mặt toàn thể Phật tử Đạo tràng Pháp Hoa miền Bắc và Đạo tràng Hoa Nghiêm, Thượng tọa Thích Chiếu Tuệ – Ủy viên HĐTS, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Hoằng pháp Trung ương, Phó Trưởng BTS GHPGVN TP. Hà Nội đã dâng lời tác bạch khánh tuế, bày tỏ lòng tri ân sâu sắc trước sự quang lâm và giáo huấn của Hòa thượng.
Mở đầu thời pháp, Hòa thượng đã ôn lại lịch sử hình thành và phát triển của Tổ đình Linh Quang – một trong những danh lam cổ tự tiêu biểu của đất Thăng Long nghìn năm văn hiến. Theo Hòa thượng, chùa Bà Đá hay còn gọi là Linh Quang tự, được xây dựng vào khoảng thời Hậu Lê, thời Lê Trung Hưng. Chùa trước đây thuộc về thôn Tự Tháp, phường Báo Thiên, huyện Thọ Xương của kinh thành Thăng Long xưa. Vào niên Hiệu Hồng Đức, ở tại thôn Tự Tháp, phường Báo Thiên, huyện Thọ Xương của kinh thành Thăng Long này đã có một ngôi Am tranh. Lúc đó chưa thành chùa hẳn mà chỉ là nơi để người dân thờ Phật, cả Phật Giáo và tín ngưỡng cùng nhau. Trước đây người dân chỉ thờ Phật một cách rất đơn sơ. Sau này, trong quá trình đào móng xây tường làm chùa, cứ xây lên là đổ, lúc đó người ta đào sâu xuống dưới lòng đất hơn nữa thì thấy có một pho tượng hình dáng người phụ nữ bằng đá, từ đó người dân thấy được sự linh thiêng nên đã tắm rửa pho tượng đó đưa lên thờ. Từ khi thờ tự trang nghiêm, mọi người qua lại lễ bái, họ cho rằng có sự linh ứng khi cầu đảo và tên Bà Đá có từ đó.
Trải qua nhiều năm tháng phụng thờ, tới năm 1786, qua một trận hỏa hoạn, ngôi chùa bị cháy. Lúc này có gia đình ông Đỗ Bá Ngân tự Khoan Lượng và vợ là bà Lý Thị Khiêm người ở huyện Thanh Trì đã phát tâm đứng ra xây dựng lại ngôi chùa, đồng thời vẫn phụng thờ pho tượng đá đó ở trong chùa. Có điều linh thiêng là tuy ngôi chùa bị cháy, binh đao thời chiến tranh loạn lạc nhưng pho tượng Bà Đá vẫn còn nguyên, trong lần xây dựng này thì đặt tên ngôi chùa là Linh Quang Tự. Sau khi nhắc lại về lịch sử hình thành chùa Bà Đá, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đã chia sẻ cho đại chúng về quá trình truyền đăng tục diệm của ngôi cổ tự này. Theo đó, ngôi chùa đã trải qua 9 đời trụ trì trước khi trở thành Trụ sở Ban trị sự như ngày nay.
– Năm 1793, người dân làng Hàng Trống đã hoan hỷ thỉnh mời HT. Khoan Nhai (1742 – 1821) thuộc thế hệ thứ 6 dòng Tào Động, Hồng Phúc – Hòe Nhai về làm trụ trì. HT Khoan Nhai được coi như là vị Tổ thứ nhất của chùa Bà Đá. Ngày mùng 4 tháng 12 năm 1821 Tổ Khoan Nhai viên tịch.
– Nhị Tổ là HT. Giác Vượng (cũng có nơi ghi là Giác Viên) trụ trì đã làm một đợt trùng tu vững chãi, mở mang cảnh giới, mở rộng phạm vi hoạt động của sơn môn Bà Đá từ đây vào trong Thanh Hóa, lên tận Bắc Ninh.
– Tam Tổ là ngài Phổ Sĩ Từ Tuyên (1819 – 1864). Bắt đầu đến vị Tổ thứ 3 này thì không theo sự truyền kệ của dòng Tào Động nữa mà nghiêng hẳn về dòng Lâm Tế, cho nên vị Tổ thứ ba này có chữ đầu là Phổ.
– Đệ tứ Tổ chùa Bà Đá là ngài Thông Toàn hiệu là Thuần Hợp (1864 – 1917) thọ 72 tuổi.
– Ngũ Tổ là Ngài Tầm Khoản Trang Nghiêm, nhưng Ngài cũng viên tịch sớm vào năm 1922.
– Đến năm 1922, đệ lục Tổ Tâm Thịnh Trung Trực đã kế đăng trụ trì. Tổ có công lao mở trường dạy học và in kinh sách. Tổ có công lớn nhất là kêu gọi Tăng Ni trong sơn môn và thập phương Tăng của miền bắc khắc ván in bộ kinh Đại Bảo Tích. Đại sư Thượng Nhân Trí Quang đã từng nói rằng các Tổ ngày xưa mà in được một bộ kinh thì được người ta ví như bây giờ xây một ngôi biệt thự.
– Tổ thứ bảy của chùa Bà Đá là HT. Đỗ Tâm Hỷ, pháp danh Tâm Hỷ hay gọi là HT Thanh Thao.
– Từ năm 1968, HT. Thanh Doãn trụ trì, là vị Tổ thứ tám.
– Vị Tổ thứ chín là HT Thanh Thành, sau Ngài viên tịch vào năm 2009.
Từ năm 1958, hội Phật Giáo Cứu Quốc thành lập ở nơi đó, Ban đại diện Phật Giáo thủ đô thành lập ở Bà Đá – là nơi cơ quan đầu não của Phật Giáo Hà Nội. Từ đó trải qua các đời Trưởng ban trị sự.
Hòa thượng nhấn mạnh, chùa Bà Đá không chỉ là một trung tâm tín ngưỡng lâu đời, mà còn từng giữ vai trò là trụ sở của Phật giáo Thủ đô, là nơi đào tạo Tăng tài và duy trì truyền thống an cư kiết hạ. Qua nhiều thế hệ, Tổ đình đã góp phần quan trọng trong việc hoằng dương chính pháp và đào luyện nhân tài cho Giáo hội.
Chia sẻ về nhân duyên cá nhân, Hòa thượng xúc động nhắc lại quá trình gắn bó với chùa từ những năm đầu được Giáo hội phân công về công tác tại Hà Nội. Trải qua nhiều cương vị, từ Chánh Văn phòng đến Trưởng Ban Trị sự, Hòa thượng đã cùng chư Tôn đức nhiều lần trùng tu, tôn tạo Tổ đình. Đặc biệt, giảng đường mới được khởi công từ năm 2023 đến tháng 12 năm 2025 thì hoàn thành, là thành quả của sự phát tâm hộ trì Tam bảo của Tăng Ni, Phật tử, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tu học và hoằng pháp trong thời đại mới.
Bước vào nội dung chính của bài giảng, Hòa thượng khẳng định: người tu học Phật pháp cần đầy đủ hai yếu tố căn bản là pháp học và pháp hành, bởi đạo Phật là con đường của giác ngộ và thực chứng. Trên tinh thần ấy, Hòa thượng tán dương sự tinh tấn tu học của các đạo tràng hiện diện.
Triển khai tư tưởng từ hệ thống kinh điển Đại thừa, đặc biệt là Kinh Hoa Nghiêm và Kinh Pháp Hoa, Hòa thượng đã khái quát tiến trình hoằng pháp suốt 49 năm của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni qua hai hệ thống phân giáo tiêu biểu.
Theo Thiên Thai tông (y cứ Kinh Pháp Hoa), Ngài Đại sư Trí Khải đã phân định toàn bộ giáo pháp thành “ngũ thời bát giáo”, thể hiện tiến trình phương tiện dẫn dắt chúng sinh từ cạn đến sâu, từ quyền đến thật. Trong khi đó, theo Hiền Thủ tông (y cứ Kinh Hoa Nghiêm), tiến trình ấy được Ngài Hiền Thủ diễn tả bằng ba giai đoạn: “nhật xuất tiên chiếu, nhật thăng chuyển chiếu, nhật một hoàn chiếu”, hàm ý ánh sáng trí tuệ của Như Lai tùy căn cơ mà chiếu soi, lúc đầu trực hiển, sau dần khai triển và cuối cùng quy nhiếp viên mãn.
Đặc biệt, Kinh Hoa Nghiêm được xem là thời pháp đầu tiên ngay sau khi Đức Phật thành đạo, biểu thị cảnh giới chứng ngộ viên dung, trong đó mọi pháp tương tức tương nhập theo nguyên lý “trùng trùng duyên khởi” – một thế giới quan vô ngại, nơi nhất thiết pháp dung thông, sự sự vô ngại, mở ra cái nhìn thâm diệu về vũ trụ và nhân sinh trong ánh sáng nhất chân pháp giới.
Từ nền tảng đó, Hòa thượng nhấn mạnh tinh thần “tùy duyên bất biến” – một nguyên lý sống động của Phật giáo Đại thừa. “Tùy duyên” là sự linh hoạt ứng xử trong mọi hoàn cảnh, vận dụng “chủng chủng phương tiện” để độ sinh; “bất biến” là giữ vững bản tâm thanh tịnh, không đánh mất lý tưởng giác ngộ. Người Phật tử sống giữa cuộc đời, hòa nhập mà không hòa tan, như hình ảnh “nước trên lá sen”, hay “lông vịt không nhiễm nước”, giữ trọn phẩm chất giữa mọi cảnh duyên.
Hòa thượng cũng liên hệ tinh thần nhập thế của Phật giáo qua các giai đoạn lịch sử dân tộc, khi chư Tăng không ngại dấn thân vì đại nghĩa, đồng hành cùng nhân dân trong công cuộc bảo vệ đất nước. Đó chính là biểu hiện sinh động của hạnh nguyện Bồ Tát, lấy lợi ích chúng sinh làm mục tiêu tối thượng.
Một điểm nhấn quan trọng trong bài giảng là lời dạy:“Chế tâm nhất xứ, vô sự bất biện” – khi tâm được an định, chuyên nhất thì mọi việc đều có thể thành tựu. Hòa thượng khuyến tấn đại chúng cần kiên trì với pháp môn tu tập của mình, không dao động, không so đo hơn thua; lấy Chính pháp làm nền tảng, lấy bậc Thầy làm nơi nương tựa, thực hành đúng tinh thần “y pháp bất y nhân”.
Bên cạnh đó, Hòa thượng đề cao tinh thần lục hòa cộng trụ, sự hòa hợp giữa các tông phái, đạo tràng trong cùng một cội nguồn Phật pháp. Dù phương tiện tu tập có khác biệt, nhưng tất cả đều hướng đến mục tiêu chung là giác ngộ và giải thoát, góp phần xây dựng xã hội an lạc, nhân văn.
Kết thúc thời pháp, Hòa thượng gửi lời chúc lành đến toàn thể đại chúng, mong rằng giảng đường chùa Bà Đá sẽ luôn vang vọng pháp âm, trở thành nơi nuôi dưỡng trí tuệ và tâm linh cho hàng Phật tử.
Thay mặt các đạo tràng, Thượng tọa Thích Chiếu Tuệ đã dâng lời tri ân sâu sắc đến Hòa thượng. Đại chúng tham dự đều hoan hỷ, xúc động và tự hào khi được tu học tại Tổ đình Linh Quang – nơi tiếp nối mạch nguồn chính pháp qua bao thế hệ Tổ sư.
Diệu Tường – Thanh Hòa – Quang Phước